Bir otomasyonu incelerken başarılı örneği gördükten sonra akışı bilerek zorlaştırıyorum. Girdi eksikse, bağlantı kesilirse veya aynı iş ikinci kez gelirse ne olacak? Sonuç alındığı hâlde ekrana ulaşmazsa sistem bunu nasıl anlayacak? Bu sorular, otomasyonun günlük işte hangi noktaya kadar kendi başına ilerleyebileceğini belirliyor. Benim tasarımımda hata anı, akışın başından itibaren yer alıyor.

01 /

Önce yapabileceği işi sınırlamak

Otomasyon tarifinde kullanılan fiillere dikkat ediyorum. Bir metni hazırlamak, bir kaydı değiştirmek ve bir içeriği yayımlamak birbirinden farklı yetkiler. Hepsi aynı düğmenin arkasında toplanabilir; yine de hangi adımın hangi yetkiyle çalıştığının belirli olması gerekir. “Bu işi hallet” gibi geniş bir tarifin altında bu ayrım kaybolduğunda, başarılı sonuç kadar istenmeyen işlem ihtimali de büyür.

Bu nedenle akışı küçük ve anlaşılır adımlara ayırıyorum. Girdi alınır, kontrol edilir, bir sonuç hazırlanır, gerekiyorsa gözden geçirilir ve ancak belirlenmiş koşulda uygulanır. Her adımın sınırını yazarken, ilerlemek için hangi bilginin gerektiğini de belirliyorum. Kullanıcıdan bir karar bekleniyorsa bekleme durumunun görünmesi, işlemin arka planda tamamlandığı izlenimini vermesinden daha dürüst bir deneyim.

02 /

Hataları aynı sepete koymamak

Eksik bir alan ile geçici bağlantı problemi için aynı tepkiyi vermek istemiyorum. Eksik bilgi kullanıcı tarafından tamamlanabilir. Bir hizmetin kısa süre yanıt vermemesi ise belirli bir bekleme ve yeniden deneme düzeniyle ele alınabilir. Yetki yoksa önce yetkinin çözülmesi gerekir. Sonucun gerçekleşip gerçekleşmediği bilinmiyorsa, yeni bir işlem başlatmadan mevcut durumun araştırılması gerekebilir.

Bu ayrımı ekranda da korumaya çalışıyorum. Her soruna yalnızca “Bir hata oluştu” yazmak, kullanıcıya sorumluluğu geri bırakıyor. Hangi bilginin eksik olduğu, sistemin kendisinin yeniden deneyip denemeyeceği ve kullanıcının ne yapabileceği anlaşılmalı. Teknik hata kaydı geliştiriciye ayrıntı sağlayabilir; kullanıcıya gösterilen açıklamanın görevi ise güvenli bir sonraki adımı tarif etmek.

  • Düzeltilebilir girdi: Kullanıcının hangi alanı tamamlayacağı belli.
  • Geçici kesinti: Bekleme ve yeniden denemenin sınırı belli.
  • Eksik yetki: İşlem duruyor ve gereken karar görünür kalıyor.
  • Belirsiz sonuç: Önce mevcut durum kontrol ediliyor.
03 /

Tekrar denemenin sonucunu düşünmek

Bir isteğin yanıt vermemesi, işlemin karşı tarafta hiç yapılmadığını kanıtlamaz. Örneğin bir dosya oluşturma isteği tamamlanmış, fakat sonucu taşıyan bağlantı kesilmiş olabilir. Aynı isteği hemen yeniden göndermek ikinci bir dosya oluşturabilir. Bu yüzden yeniden deneme kararını, işlemin etkisiyle birlikte değerlendiriyorum. Aynı isteğin tekrarıyla yeni bir isteği ayırt edebilmek gerekir.

Uygun sistemlerde bu ayrım için işleme özgü bir kimlik kullanılabilir. Ancak yalnızca bir kimlik üretmek yeterli bir güvence sağlamaz; işlemi karşılayan tarafın bu kimliği nasıl kullandığı da önemlidir. Ben akışı tasarlarken, tekrarın mevcut sonuca mı döneceğini yoksa yeni bir sonuç mu üreteceğini açıkça tanımlıyorum. Böyle bir davranışı desteklemeyen yerde daha fazla kontrol veya insan incelemesi gerekebilir.

04 /

Durabilmek de bir ürün davranışı

Bir otomasyonun ilerleyemediği anda sonsuza kadar denemesini istemiyorum. Deneme sayısının, bekleme süresinin ve hangi koşulda duracağının sınırı olmalı. Bu sınırı işin etkisine göre seçiyorum. Bir önizleme üretmekle mevcut bir kaydı değiştirmek aynı sonuçları doğurmaz. Kullanıcıya sürekli yeniden başlatma düğmesi göstermek de tek başına çözüm sayılmaz; bu düğmenin yeni bir işlem başlatıp başlatmadığı anlaşılmalı.

Durma noktasında işi kaybetmemek için ara sonucu ve kısa bir durum kaydını korumaya çalışıyorum. Ne hazırlandı, hangi adım tamamlandı, hangi adım bekliyor? Bir kişi devraldığında bu üç sorunun cevabını görebilmeli. Geri alma mümkünse kapsamını belirtiyorum. Her işlemin kolayca geri alınabileceğini varsaymak yerine, geri dönüşü zor adımları baştan daha görünür kılmayı tercih ediyorum.

Örnek olarak bir rapor hazırlama ve indirme akışını düşünelim. Rapor hazırlanmış, fakat indirme yarıda kalmış olabilir. Bu durumda kullanıcının bütün hazırlığı yeniden başlatması gerekmeyebilir. Hazır sonuca yeniden ulaşabileceği bir yol tasarlamak isterim. Hazırlama ile teslimi ayrı durumlar olarak kaydetmek, sorunun nerede olduğunu görmeme yardımcı olur. Aynı ayrım, kullanıcıya göstereceğim düğmenin ve açıklamanın ne olacağını da belirler.

05 /

Kanıtı akışın içine yerleştirmek

Çalışan bir otomasyonda yalnızca son çıktıya bakmak istemiyorum. İşin hangi girdiden başladığını ve hangi aşamalardan geçtiğini izleyebileceğim kadar kayıt tutuyorum. Bunun için bütün içeriği her yere kopyalamak gerekmiyor. İşlem kimliği, zaman, durum ve hata türü gibi bilgiler çoğu kontrolün başlangıç noktası olabilir. Kaydın amacı, bir sorun çıktığında nereden bakacağımı bilmeme yardımcı olmak.

Test ederken de yalnızca beklenen yolu yürümüyorum. Eksik girdiyi, aynı isteğin tekrarını, yarıda kalan bağlantıyı ve kullanıcının sayfadan ayrılmasını ayrı durumlar olarak ele alıyorum. Her senaryoda beklenen davranışı önceden yazmak, bir testin neyi doğruladığını anlamayı kolaylaştırıyor. Bir kontrolün geçmesi bütün sistem için sınırsız bir güvence vermiyor; yalnızca o davranış hakkında elimde somut bir kanıt oluyor.

06 /

Otomatikleştirdiğim sınırı görünür bırakmak

Bir akışın bazı adımlarının insan kararıyla ilerlemesini eksik otomasyon olarak görmüyorum. Kararın kapsamı belirsizse veya sonucu geri çevirmek zorsa, insanın nerede devreye gireceğini tasarlamak işin bir parçası. Bu sınırın kullanıcı tarafından da anlaşılmasını istiyorum. Hazırlanan taslak, onaylanan işlem ve uygulanmış sonuç farklı durumlar olarak görünmeli.

Benim için iyi otomasyon, devralınabilir bir akış bırakır. Sorun çıktığında ne olduğunu anlayabilmeli, gerektiğinde durabilmeli ve doğru adımdan devam edebilmeliyim. Kurduğum şeyin değerini değerlendirirken bu devamlılığa bakıyorum. İnsanların her ayrıntıyı takip etmesini gerektirmeyen, fakat gerektiğinde işin kontrolünü anlaşılır biçimde geri verebilen bir düzen kurmak istiyorum.

AKLIMDA KALAN

Bir akışı otomatikleştirirken yetkiyi, tekrar denemeyi, durma noktasını ve devri birlikte tanımlıyorum. Başarılı sonucun yanında belirsiz sonuç için de bir yol bulunmalı.

BU DÜŞÜNCENİN İŞE DÖNÜŞTÜĞÜ YERLERAjan OfisiClinicOS
Emir Yıldız
Emir Yıldız

Pazarlama, yazılım ve veriyi aynı hedefe bağlayan ürünler ve sistemler kuruyorum.

Biraz daha yakından ↗