Bir bilgiyi kaydetmekle ondan yeniden yararlanmak arasında epey iş var. Bir konuşmada duyduğum fikri arayabilirim, bir videodaki cümleye dönebilirim veya sakladığım bağlantının neden önemli olduğunu hatırlamak isteyebilirim. Sesnot, Repliktor ve kullandığım açık kaynak Siftly üzerindeki çalışmalar bu farklı dönüş anlarına dokunuyor. Ortak soru benim için şu: Bilgi hangi biçimde durursa, bir sonraki işte gerçekten kullanılabilir?
Kaydetmeden önce dönüş anını düşünmek
Bir araştırma yaptığımı ve ileride bir içerik hazırlarken bu araştırmaya döneceğimi düşünelim. Yalnızca bağlantı başlığını saklarsam kaynağı yeniden bulabilirim, fakat hangi fikri kullanmak istediğimi unutabilirim. Bütün sayfayı kopyalarsam bu kez aradığım cümle kalabalığın içinde kaybolabilir. İhtiyacım bazen kısa bir not, bazen doğrudan alıntının yeri, bazen de kaynağın bütünüyle ilgili bir bağlamdır.
Bu nedenle bir arşivi tasarlarken önce geri dönülecek soruyu tarif etmeye çalışıyorum. Konuya göre mi arayacağım, belirli bir ifadeyi mi bulacağım, hangi kaynaktan geldiğini mi ayıracağım? Hepsini aynı kayıt biçimine zorlamak iyi bir başlangıç olmayabilir. Bir video için zaman bilgisi, bir görüşme için konuşmacı, bir yer imi için ait olduğu hesap farklı değer taşır. Düzenin bu farkları koruması gerekiyor.
Özetle kaynağın bağını korumak
Sesnot’ta ses kaydından yalnızca tek bir özet çıkarmakla ilgilenmiyorum. Konuşmayı yazıya dökmek, konuşmacıları ayırmak ve farklı çıktı biçimleri üretmek aynı akışın ayrı işleri. Ham dökümle düzenlenmiş notun yan yana bulunması, bir kararın hangi konuşmaya dayandığını yeniden incelemeyi mümkün kılıyor. Bir not belirsiz kaldığında baştan bütün kaydı dinlemek yerine, ilgili parçaya dönebilecek bir iz gerekiyor.
Burada güzel yazılmış bir özetin kaynakla aynı şey olmadığını akılda tutuyorum. Ses çözümleme yanlış bir sözcük yakalayabilir; kısa bir not, konuşmanın tereddüdünü düşürebilir. Örneğin bir öneri, özetlenirken alınmış karar gibi görünmemeli. Kullanılabilir bilgi üretmek, bu belirsizlikleri görünmez yapmak anlamına gelmiyor. Gerektiğinde döküme ve kayda dönme imkânı, notun ne kadar kısa olduğundan daha önemli olabilir.
İşleme yeri de akışın bir kararı. Sesnot’ta ses çözümleme ve konuşmacı ayrımı yerelde çalışıyor; isteğe bağlı not üretimi harici bir servis kullanabiliyor. Böyle bir aracı tasarlarken hangi parçanın nerede işlendiğini açık tutmak, çıktının nerede saklanacağını seçmek kadar önemli. “Bir dosya yükledim” ile “bir kaydı kendi bilgisayarımda işledim” aynı işlem değil.
Aramanın dili ve zaman bilgisi
Repliktor’da ele aldığım problem, Türkçe bir ifadenin geçtiği video anına ulaşmak. Bunun için altyazının edinilmesi, parçalarının okunması ve aranabilir hâle gelmesi gerekiyor. Türkçe harflerin nasıl ele alındığı da bu deneyimin içinde. Kullanıcının yazdığı ifade ile saklanan metin arasındaki küçük bir dönüşüm kararı, doğru parçanın bulunup bulunmamasını etkileyebilir. Arama kutusunun arkasında içerikle ilgili kararlar var.
Sonucun bulunması da işin tamamı değil. Bir ifade geçtiği anda videoyu açmak, cümlenin anlaşılacağı kadar bağlamı göstermekle aynı şey olmayabilir. Cümlenin başı, devamı ve konuşmanın akışı dikkate alınmalı. Bu prototip üzerinde düşünürken aradığım, kişiyi yalnızca doğru dosyaya götürmek değil; ihtiyacı olan parçayı okuyabileceği veya dinleyebileceği bir noktaya ulaştırmak. Zaman damgası bu yüzden yalnızca teknik bir alan değil, deneyimin parçası.
Açık kaynak aracına eklenen doğru parça
Yer imleri için kullandığım Siftly, açık kaynak bir uygulama. Bu araç üzerinde yaptığım uyarlamalar, birden fazla X hesabını ayrı kaynaklar olarak yönetmek ve kayıtları hesaplara göre Markdown dosyalarına dökmek etrafında. Aracın bütününü sahiplenmek yerine, ihtiyacım olan ek parçanın ne yaptığını açık tarif ediyorum. Buradaki iş, mevcut bir sistemi kendi bilgi akışıma bağlamak.
Birden fazla hesap aynı arşive girdiğinde kaydın nereden geldiğini korumak yararlı oluyor. Dışa aktarım da yalnızca bir yedek düğmesi olarak kalmayabilir: Bilgiyi başka bir araştırma veya yazı sürecinde okunabilir hâle getirir. Hesap ve zaman düzeni, daha sonra aranacak bir dosyaya anlam kazandırır. Her işi tek uygulamanın içinde çözmeye çalışmak yerine, parçaların birbirine nasıl bilgi vereceğini düşünmek benim için daha üretken bir yaklaşım.
Arşivi kullanarak sınamak
Bir bilgi düzenini dosya sayısına bakarak değerlendiremiyorum. Daha somut bir deneme seçmek gerekiyor: Belirli bir konuşmada geçen soruyu bulabilir miyim? Bir içerik fikrinin dayandığı kaynağa dönebilir miyim? Bir ifadenin videodaki yerini tekrar açabilir miyim? Bu sorular, hangi bilginin eksik olduğunu ve hangi düzenin gereksiz yük yarattığını ortaya çıkarabilir. Arşiv, gerçek bir geri dönüş ihtiyacıyla sınanmalı.
Bu çalışmaların pazarlama ve üretimle bağlantısı da burada. Araştırma yaparken, bir mesajı netleştirirken veya yeni bir ürün fikrini tartarken eski bilgiye yeniden ihtiyaç duyuyorum. Kaynağı bulunamayan bir notun yerine aynı işi tekrar yapmak zorunda kalmak istemiyorum. Benim için iyi bir bilgi aracı, biriktirme anını kolaylaştırdığı kadar, o bilginin yeniden işe katılacağı anı da düşünür. Saklanan parçanın ne olduğu, nereden geldiği ve nasıl bulunacağı birlikte korunmalı.
Bilgiyi saklama biçimini, ona nasıl geri dönüleceği belirlemeli. Kaynak, bağlam ve bulunabilirlik birlikte korunduğunda arşiv üretimin kullanılabilir bir parçası olur.

Büyüme, pazarlama, tasarım, ürün ve veriyi aynı işin parçaları olarak ele alıyorum.
Biraz daha yakından ↗